Weetjes uit 1968

Tijdens de middag voor Gouden Bruidsparen op 8 maart 2019 hebben we expositie ingericht met weetjes uit het jaar 1968. Deze leest u hieronder.

Weetjes uit het jaar 1968

“Zat er in 1968 iets in het drinkwater? Wat is het toch met dat jaar?'' Het is een vraag die de historicus Alan Shane Dillingham steevast voorlegt als hij met de studenten van nu de gebeurtenissen van 1968 bespreekt. Die tijdlijn staat bol van chaos en revolutie. Van bloedig onderdrukte protesten, oorlogsgeweld. Een jaar lang lopen jongeren te hoop tegen rassenscheiding, economische ongelijkheid, tegen het juk van een oudere generatie die nauwelijks luistert, het altijd beter weet.

Bovendien sneuvelen er twee iconen waarop in het bijzonder jongeren zo hun hoop hebben gevestigd: Martin Luther King Jr. en Robert F. Kennedy. Vermoord met kogels terwijl zij pleiten voor gelijkheid en vrijheid voor iedereen. Weg is de Summer of Love van 1967, toen hippies hun eigen droomwereld creëerden met San Francisco als hoofdstad. Be sure to wear some flowers in your hair zong Scott McKenzie. Die idealen worden een jaar later vertrapt, aan flarden geschoten. 1968 begint nog met Let de sunshine in van de spectaculaire rockmusical Hair maar de stemming slaat al snel om.

Kennedy

Iedere jongere van toen heeft er beelden bij. Van Kennedy, badend in het bloed op de vloer van een hotelkeuken. Van het ongelooflijke verdriet bij de begrafenis van King als zijn droom van rassengelijkheid is vermorzeld. De moord op Robert Kennedy is een aanslag op de hoop, op optimisme, op beëindiging van de oorlog in Vietnam. Een aanslag ook op de nieuwe president, want de peilingen beloven hem een monsterzege. ,,Kings dood drukte ons met de neus op de feiten: dat we werden onderdrukt'', zegt professor Sharlene Sinegal-DeCuir, verbonden aan de Xavier Universiteit in Louisiana. Maar die boodschap wordt genegeerd en dat leidt tot betogingen. Betogingen die soms worden begeleid door tanks en de Nationale Garde. Betogingen die met bruut geweld in bloed worden gesmoord. Een overheidsreactie die de onderdrukking en ongelijkheid alleen maar bevestigt en de jongere generatie nog opstandiger maakt. Tot op de Olympische Spelen in Mexico waar de sprinters Tommie Smith en John Carlos op het erepodium staan met gebalde zwarte vuist.

Er is ook de pijn van gruwelijk oorlogsgeweld. De popmuziek predikt revolutie (van The Beatles, The Doors tot James Brown). De televisie brengt oorlogsgeweld voor het eerst tot in de huiskamer. In Vietnam sneuvelen elke dag tientallen jonge Amerikanen. In Biafra hongert het Nigeriaanse leger een heel volk uit. Biafra wordt een synoniem voor de doffe blik van kinderen met een opgeblazen hongerbuik. De revolte van jongeren kent geen grenzen, maakt geen politiek onderscheid. In Tsjecho-Slowakije leert de bevolking wat de communistische leiders in Moskou verstaan onder vrijheid. De Praagse Lente, de droom van een socialisme met een menselijk gezicht, wordt vertrapt door soldaten. Alleen de onvrijheid wordt gedoogd en als die gevaar loopt, is er de Breznjev-doctrine, vernoemd naar de toenmalige president in het Kremlin. Als het socialisme in een 'broederland' gevaar loopt, krijgen de Sovjet-Unie en haar bondgenoten het recht in te grijpen.

Vastgeroest

De jongeren voelen zich niet begrepen, de gevestigde orde staat ter discussie: de bestuurders die de wederopbouw na de oorlogsjaren koesteren maar inmiddels zijn vastgeroest in dogma's waar de sleet op zit. Het mantra 'maak je niet druk, wij zorgen voor jullie' roept bij jongeren alleen maar meer onrust op. In de ogen van de jongeren zijn presidenten als Charles de Gaulle en Lyndon B. Johnson mastodonten die richting geven aan de democratie, terwijl die democratie hen zou moeten sturen. De onvrede onder de jongeren wordt aangezwengeld door de opkomst van de televisie die de chaos van 1968 razendsnel in beeld brengt. En daarmee ook de verontwaardiging over de 'prestaties' van de gevestigde orde. In Vietnam wankelt de Amerikaanse suprematie. Het Tet-offensief van de Vietcong dringt de legers van Lyndon B. Johnson in het defensief. De frustratie komt snel. In maart richten Amerikaanse soldaten een gruwelijk bloedbad aan in My Lai. Een heel dorp wordt uitgemoord. Als Walter Cronkite, hét nieuwsanker van toen, na een bezoek aan Vietnam op televisie de conclusie trekt dat deze oorlog niet kan worden gewonnen, zegt de president: ,,Als ik de steun verlies van Cronkite, verlies ik de steun van het volk.''

Maar na de eerste tien maanden vol studentenprotesten, met voorop die van Parijs, Chicago en Mexico-Stad, hapt de wereld naar adem. De studenten krijgen bij hun protest geen bijval uit andere delen van de samenleving, zij beginnen aan een nieuw studiejaar.
De oudere generaties verlangen naar rust. Er komt een correctie: met legers (Tsjecho-Slowakije, Mexico - met honderden doden tien dagen voor het begin van de Zomerspelen), met hervormingen (Frankrijk). Met de boodschap van herstel van de orde wordt Richard Nixon de nieuwe Amerikaanse president.
De wereld, die snakt naar goed nieuws, omarmt in december drie Amerikaanse astronauten die met hun Apollo 8 voor het eerst in de geschiedenis van de mens de achterkant van de maan hebben gezien. Daarmee krijgt 1968 alsnog een positief einde. Welk oordeel krijgt het jaar nu, 50 jaar later? Nee, het is geen jaar van gewonnen revolutie. Maar het is wel een zeer invloedrijk jaar. In 1968 wordt een niet meer te stuiten maatschappelijke beweging in gang gezet. De macht van de gevestigde orde wordt niet meer voor zoete koek geslikt.

Woodstock

1968 legt niet alleen het fundament voor het grootste concert ooit, Woodstock, in 1969. Het zet een proces op gang voor meer gelijkheid, democratie en vrijheid. Voor zelfbeschikking. Het wijst de politiek erop dat er meer is dan macht. Dat ook het milieu, welzijn en verbondenheid met minderbedeelden - op welk gebied ook - telt. Een nieuwe generatie wijst de wereld op moreel leiderschap. Dat maakt van 1968 een bijzonder jaar. Roel Janssen noemt het in zijn boek 1968 een jaar van individuele bevrijding en collectieve strijd, van idealisme en revolutie'. ,,Daarmee behoort 1968 - net als 1917, 1945 en 1989 - tot de iconische kanteljaren van de 20ste eeuw'', aldus de auteur.

Roerig 1968 gaat aan Nederland voorbij. Niet omdat het achter de feiten aanloopt, zoals het eerste grote studentenprotest in het Maagdenhuis in 1969 doet vermoeden. Nee, Nederland liep er juist op vooruit. In 1968 schudt de nieuwe Politieke Partij Radikalen (PPR) de politiek in Den Haag flink op, maar de nieuwe generatie heeft zich al doen gelden. De anarchistisch geïnspireerde actiebeweging Provo daagt het gezag al niet meer uit. Zij wordt in 1967 opgeheven en heeft zich al doen gelden met de 'happenings' bij het Lieverdje op het Spui in Amsterdam. Zij speelden in 1966 een rol in het protest tegen het huwelijk van kroonprinses Beatrix en Claus.
Protest dat uitdraait op flinke rellen en dikke wolken van rook en traangas. De tweede feministische golf bestaat dan al een jaar. Maar 1968 laat ook in Nederland iets na: studenten roepen Amsterdam uit tot Magies Centrum, een plek waar alles mag wat God verboden heeft. Dat bezorgt Amsterdam een imago van eigenzinnigheid, van een grensverleggende stad met iets meer vrijheid dan elders. De hoofdstad heeft sindsdien die extra aantrekkingskracht voor jongeren, ook in 2018, een halve eeuw later.

Martin Luther King vermoord

Op 4 april 1968 wordt in Memphis, Tennessee de zwarte dominee Martin Luther King (1929 - 1968), voorvechter voor rassengelijkheid in de Verenigde Staten van Amerika, door de blanke scherpschutter James Earl Ray (1929 - 1998) doodgeschoten. In 1964 ontving Martin Luther King de Nobelprijs voor de vrede voor zijn onvoorwaardelijke inzet in zijn streven naar gelijke burgerrechten. Martin Luther King werd onsterfelijk door zijn beroemde toespraak, aan het eind van een mars op Washington. Andere Tijden laat zien wat daaraan vooraf ging: de strijd tegen de discriminatie, de achterstelling, de vernederingen van zwarte Amerikanen

Paradiso geopend

Op zaterdag 30 maart 1968 werd in Amsterdam het 'kosmisch ontspanningscentrum' Paradiso geopend. Paradiso, waar happenings en popconcerten werden georganiseerd, was vanaf het begin een succes en groeide in de loop van de jaren uit tot een internationaal vermaard pop- podium.

Demonstratie van de eerste computermuis

In 1968 demonstreert de Amerikaanse weten- schapper Douglas Engelbart op een congres in de Verenigde Staten de eerste commerciële computermuis. De computermuis werd in 1963 uitgevonden door de wetenschapper Douglas Engelbart (1925) van het Stanford Research Institute. Collega William ‘Bill' English bouwde het eerste werkende exemplaar. In 1968 werd het eerste commerciële exemplaar door Engelbart gede- monstreerd op een congres van het Stanford Research Institute. Engelbart kreeg in 1970 een patent voor de X/Y positie-indicator voor een beeldschermsysteem, zoals de muis officieel heet. In 1972 werd door William ‘Bill' English de zogeheten balmuis uitgevonden waarvan de externe wieltjes vervangen werden door een balletje dat in elke gewenste richting kon draaien.

Mammoetwet ingevoerd

Op 1 augustus 1968 wordt de Wet tot regeling van het Voortgezet Onderwijs (de Mammoetwet) ingevoerd. Oude schooltypen zoals MULO, HBS en MMS gingen op in een nieuwe structuur van MAVO, HAVO en VWO. In het beroepsonderwijs kwam er een indeling in Lager- Middelbaar- en Hoger Beroepsonderwijs. Leerlingen konden kiezen voor een theoretische of een beroepsgerichte opleiding waarbij doorstroming van het ene naar het andere schooltype in principe mogelijk werd. De Mammoetwet werd in 1963 tot stand ge- bracht door minister Cals (1914-1971) van On- derwijs, Kunsten en Wetenschappen uit het kabinet-De Quay (1959-1963).

CITO

In 1968 wordt het Centraal Instituut voor Toetsontwikkeling (CITO), opgericht.

Beatrix en de kunst

Tussen 1968 en 1975 organiseerden Prinses Beatrix en Prins Claus (1926-2002) op hun woonkasteel Drakensteyn bij Lage Vuursche in de gemeente Baarn ontmoetingen met kunste- naars. Tijdens avondvullende bijeenkomsten spraken Beatrix en Claus met beeldend kunste- naars, musici en schrijvers over de heersende tijdgeest.

Nieuwe Woonwagenwet

In 1968 werd door minister Marga Klompé 1912- 1986 van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk de nieuwe Woonwagenwet tot stand gebracht. Alle kleine woonwagenkampen werden opgeheven en vervangen door vijftig grote, regionale kampen met eigen scholen, artsen en welzijnswerkers.

Opkomst van de bio-industrie

In de jaren zestig richtte de landbouwbouw en veeteelt zich steeds meer op schaalvergroting om een zo groot mogelijke productie te realiseren, maar om dierenwelzijn bekommerde zich nauwelijks iemand.

Raket naar de maan

Op 21 december 1968 werd de Apollo 8 met aan boord de astronauten Borman, Lovell en Anders gelanceerd. Voor de eerste keer vlogen er men- sen naar de maan en weer terug met als doel het testen van apparatuur en bemanning voor de komende maanlandingen.

Bijlmermeer

In 1968 krijgen de eerste bewoners van de nieuwbouwwijk Bijlmermeer bij Amsterdam de sleutel van hun flatwoning uitgereikt.

Eind jaren vijftig was de verwachting dat

Amsterdam tegen het einde van de twintigste eeuw meer dan een miljoen inwoners zou hebben. Om al die mensen te kunnen huisvesten werd door de stedenbouwkundige Siegfried Nassuth in het poldergebied Bijlmermeer bij Amsterdam een woonwijk voor 110.000 bewoners gerealiseerd die wereldwijd een voorbeeld zou moeten worden voor het moderne wonen. Het liep allemaal anders. Ondermeer vanwege de hoge huurprijs lieten de Amsterdamse middenstan- ders en welvarende arbeiders de nieuwbouwwijk links liggen en werd de wijk de daaropvolgende decennia een vestigingsplaats voor etnische minderheidsgroepen. Door drugsgebruik en cri- minaliteit kreeg de Bijlmer nationaal een slechte naam en verloerde de wijk. In de jaren negentig zorgden herstructureringsprogramma's voor een verbeterd woonklimaat.

Hongkong Griep

In 1968 eiste de Hongkonggriep wereldwijd 750.000 doden.

Fabeltjeskrant

Op 29 september wordt de eerste aflevering van de Fabeltjeskrant op televisie uitgezonden. Welke vijftiger is er niet opgegroeid met de verhalen van mijnheer De Uil, juffrouw Ooievaar, Bor de Wolf en Ed en Willem Bever? Toen de serie in 1992 stopte waren er 1640 afleveringen gemaakt.De Fabeltjeskrant was in kleur, in januari 1968 werd gestart met de eerste televisie-uitzendingen in kleur!

De anticonceptiepil

In 1962 wordt door het farmaceutisch bedrijf Organon een geneesmiddel tegen menstruatiestoornis op de markt gebracht. Een bijwerking van het medicijn was het voorkomen van de eisprong. Dat leidde in 1968 tot de introductie van de anticonceptiepil.

Songfestival & muziek

Winnaar van het Eurovisie songfestival was Spanje met het nummer ‘La, la, la’ van Massiel. Nederland werd laatste (what’s new?) met ‘Morgen’ van Ronnie Tober…. Dansen deden we op muziek van The Beatles (Hey Jude, Lady Madonna), Johnny Cash, Creedence Clearwater Revival, Marvin Gaye en Pinkfloyd. Heintje scoorde dat jaar maar liefst twee nummer één hits (Heidschi Bumbeidschi en Ich bau dir ein Schloss). Egbert Douwe zong ‘Kom uit de bedstee mijn liefste’ en van mijn ouders heb ik nog het singletje van Esther & Abi Ofarim: Cinderella Rockefella. Heb ik echt grijsgedraaid! You’re the lady,  you’re the lady, that I love!

De nummer 1-hits van de Nederlandse top 40 in 1968

  • Barry Ryan - Eloise
  • Blue Cheer - Summertime Blues
  • Cliff Richard - Congratulations
  • Egbert Douwe - Kom uit de bedstee mijn liefste
  • Esther & Abi Ofarim - Cinderella Rockefella
  • Heintje - Heidschi Bumbeidschi
  • Heintje - Ich bau' dir ein Schloß
  • Nina Simone - Ain't Got No-I Got Life
  • Small Faces - Lazy Sunday
  • The Beatles - Hey Jude
  • The Bee Gees - Words
  • The Cats - Lea
  • The Golden Earrings - Dong Dong Di Ki Di Gi Dong
  • Toon Hermans - Mien waar is mijn feestneus
  • Zen - Hair

Parlement & Politiek

In 1968 regeert het Kabinet De Jong. Het Kabinet De Jong bestond uit ministers van de KVP (Katholieke Volkspartij), de ARP (Anti Revolutionaire Partij), de CHU (Christelijk Historische Unie) en de VVD (Volkspartij voor Vrijheid en Democratie).

PPR opgericht

Op 27 april 1968 wordt de PPR (Politieke Partij Radicalen) opgericht. De PPR werd opgericht door radicale christenen die zich afsplitsten van de KVP (Katholieke Volkspartij) en de ARP (Anti Revolutionaire Partij). In 1990 ging de PPR op in de nieuwe partij Groen Links.

Van uur nul tot 24

In 1968 maakte de overheid een voorlichtingsfilm onder de titel ‘van uur nul tot 24' over het politiewerk in Den Haag, Rotterdam en Amsterdam.

Sport

  • Jan Janssen wint de Tour.  In 1968 won Jan Janssen als eerste Nederlander de Tour de France en twee etappes.
  • De Olympische Winterspelen van 1968 vonden plaats in Grenoble, Frankrijk. Carry Geijssen (1000 meter hardschaatsen), Ans Schut (3000 meter hardschaatsen) en Kees Verkerk (1500 meter hardschaatsen) wonnen een gouden me- daille.
  • De Olympische Zomerspelen van 1968 vonden plaats in Mexico-stad, Mexico. Ada Kok (200 meter vlinderslag), Henri Jan Wienense (roeien skiff) en de herenwielerploeg (ploegentijdrit) wonnen een gouden medaille.
  • Dopingschandaal: Wielersoigneur Sjeng Collard werd tijdens de Zomerspelen in Mexico naar huis gestuurd vanwege het toedienen van injecties bij wiel- renners.
  • EK voetbal Italië 1968: In 1968 werd Italië Europees kampioen voetballen door in de finale Joegoslavië met 2-0 te verslaan.
  • Eredivisie Voetbal: In 1968 werd Ajax landskampioen voetbal.