De gemeente is prachtig gelegen, grotendeels op het zand van het Drents Plateau en de Hondsrug en deels in het veen van de Veenkoloniën. Elk deel heeft een verschillende historische achtergrond. De diversiteit en kwaliteit van deze drie verschillende delen maken het tot een rijk gebied aan natuur- en landschapswaarden.
Hondsrug
De Hondsrug kenmerkt zich door haar hoge ligging met daarop de essen, bossen, heides en moderne ontginningen. De talrijke hunebedden en grafheuvels zijn getuigen van de vroegere oorspronkelijke bewoners.
Het Drents Plateau
Het Drents Plateau onderscheidt zich van de Hondsrug door haar vrij stromende en slingerende beken en heeft als kenmerkend gezicht het Balloërveld, de Kampsheide en de staatsbossen. Het stroomgebied van de Drentsche Aa vormt een cultuurhistorisch en landschappelijk zeer waardevol gebied dat door zijn gaafheid uniek is in Nederland. Het bestaat uit een karakteristiek cultuurlandschap met graslanden, bosjes, houtwallen, akkers op de essen, heide, jeneverbesstruwelen, esdorpen, hunebedden en landgoederen.
De Veenkoloniën
De Veenkoloniën zijn te danken aan de geologische oorsprong en ontginningsgeschiedenis. IJsverschuivingen hebben gezorgd voor smeltdalen en stuwwallen met hoogteverschillen die in het Nederlandsche landschap zeldzaam zijn. De ontginningsstructuur is nog goed zichtbaar in het landschap: een uitgestrekt en open karakter, met de unieke waterstructuur met de hier langs gelegen kanaaldorpen en lintbebouwing.